تعاریف و اصطلاحات بیمه ای

تعريف بيمه

از بيمه تعاريف متعددي به عمل آمده كه آَشناترين آن ماده يك قانون بيمه مصوب سال ۱۳۱۶ است كه عقد بيمه را اين چنين تعريف مي‌كند: «بيمه عقدي است كه به  موجب آن يك طرف تعهد مي‌كند در ازاء پرداخت وجه يا وجوهي، از طرف ديگر در صورت وقوع يا بروز حادثه خسارت وارده بر او را جبران نموده و يا وجه معينی بپردازد. متعهد را “بيمه‌گر”، طرف تعهد را “بيمه‌گذار”، وجهي را كه بيمه‌گذار به بيمه‌گر مي‌پردازد، “حق بيمه” و آنچه را كه بيمه مي‌شود، “موضوع بيمه” می‌نامند».

در اين تعريف عناصر و اركان اصلي تشكيل دهنده يك قرارداد بيمه، يعني خطر، حق بيمه و خسارت مشخص مي‌شود. در اين تعريف، رابطه حقوقي بين بيمه‌گر و بيمه‌گذار به وجود مي‌آيد و بيمه‌گر تعهداتي را قبول مي‌كند كه تحت شرايط معيني و در صورت بروز حادثه‌اي كه در تعهد او است، زیان ناشی از آن را جبران نماید.

 

قرارداد بيمه يا بيمه‌نامه

تعريف بيمه‌نامه (Insurance Policy): ماده ۲ قانون بيمه مي‌گويد: «عقد بيمه و شرايط آن بايد به موجب سند كتبي باشد و سند مزبور موسوم به بيمه‌نامه خواهد بود». بيمه‌نامه به منزله سندي دال بر رضايت طرفين به انعقاد قرار داد بوده كه با توجه به پيشنهاد بيمه‌گذار و موافقت بيمه‌گر تنظيم و پس از امضاء در اختيار بيمه‌گذار قرار مي‌گيرد. در بيمه‌نامه بايد مشخصات كامل عوامل و ارکانی که  قرارداد بر اساس آن منعقد مي‌گردد به وضوح قيد شود تا از بروز اختلافات و مشكلات بعدي در روابط بيمه‌گر و بيمه‌گذار جلوگيري گردد.

تعريف عقد – عقد بيمه :

عقد عبارتست از اينكه يك يا چند نفر در مقابل يك يا چند نفر ديگر تعهد بر امري نمايند و مورد قبول آنها باشد. در عقد بيمه رابطه حقوقي كه بين بيمه‌گذار و بيمه‌گر به وجود مي‌آيد منشأ تعهد است. متعهد كه بيمه‌گر است تعهد مي‌كند كه تحت شرايط معيني در صورت بروز حادثه كه به تعهد بيمه‌گر تحقق مي‌بخشد از بيمه شده رفع زيان كند. جز بيمه عمر، اصولاً بيمه عقدي است لازم، عقد لازم آنست كه هيچ يك از طرفين معامله حق فسخ آن را نداشته باشد مگر در موارد مشخص.
بیمه گر:

بیمه گر شخصی است حقوقی که در مقابل دریافت حق بیمه از بیمه گذار تعهد جبران خسارت و یا پرداخت وجه معینی را در صورت وقوع حادثه به عهده می گیرد در ماده ۳۱ قانون تاسیس بیمه مرکزی ایران و بیمه گری چنین آمده است :

عملیات بیمه در ایران بوسیله شرکتهای سهامی عام ایرانی که کلیه سهام آنها با نام بوده و با رعایت قانون و طبق قانون تجارت به ثبت رسیده باشند انجام خواهد گرفت.
بيمه‌گذار:

بيمه‌گذار شخص حقيقي يا حقوقي است كه طرف تعهد بيمه‌گر است و شخصي است كه با پرداخت حق بيمه جان، مال و مسئوليت خود و يا ديگري را براي مدت مشخص و معيني تحت پوشش بيمه قرار مي‌دهد.

ماده ۵ قانون بيمه مقرر مي‌دارد: بيمه‌گذار ممكن است اصيل باشد يا به يكي از عناوين قانوني نمايندگي صاحب مال يا شخص ذينفع را داشته يا مسئوليت حفظ آن را از طرف صاحب مال داشته باشد
مورد بيمه:

مورد بيمه مي‌تواند شخص، شيء، يا مسئوليت باشد. چنانچه مورد بيمه شخص باشد بيمه‌گر در مقابل فوت، حيات، بيماري، از كارافتادگي و نقص عضو بيمه شده متعهد خواهد بود. اين نوع بيمه را بيمه اشخاص مي‌نامند. در صورتي كه مورد بيمه شيء باشد بيمه‌گر در مقابل خسارات وارد به آن شيء متعهد خواهد بود مثل آتش‌سوزي اموال منقول و غيرمنقول، بيمه حمل و نقل كالا، هواپيما و كشتي، بيمه اتومبيل، بيمه مرگ و مير حيوانات. اين نوع بيمه را بيمه اشياء مي‌نامند. مورد بيمه ممكن است شخص و يا شيء نباشد بلكه مسئوليت بيمه‌گذار در مقابل ديگري باشد كه در اين صورت بيمه‌گر متعهد است چنانچه در نتيجه‌ حادثه‌اي كه بيمه‌گذار مسئول آن باشد به ديگري خسارت وارد شود خسارت آن شخص را جبران نمايد مانند بيمه مسئوليت اتومبيل، بيمه مسئوليت كارفرما در مقابل كارگران، بيمه مسئوليت حرفه‌اي پزشكان و داروسازان، بيمه مسئوليت مالك در مقابل مستأجر. اين نوع بيمه را بيمه مسئوليت مي‌نامند.
مبلغ بيمه شده:

مبلغ بيمه شده (در بيمه اموال) ارزش واقعي شي مورد بيمه بوده يا مبلغي است كه بيمه‌گر تعهد مي‌كند در صورت وقوع حادثه تا آن ميزان به بيمه‌گذار يا ذينفع قرارداد بيمه خسارت بپردازد. در بيمه اموال مبلغ بيمه شده بايد معادل ارزش مال بوده و در صورتي كه مبلغ بيمه كمتر از مبلغ واقعي باشد خسارت به نسبت مبلغ بيمه به مبلغ واقعي پرداخت خواهد شد. در بيمه اشخاص از آنجا كه جان انسان قابل تبديل به پول نيست هر مبلغي را كه بيمه‌گذار تعيين نمايد در صورتي كه مورد موافقت بيمه‌گر قرار گيرد در صورت وقوع خطر مرود تعهد، بيمه‌گر ملزم به پرداخت آن به ذينفع يا بيمه‌ شده خواهد بود.
حق بيمه:

حق بيمه وجهي است كه بيمه‌گذار به بيمه‌گر مي‌پردازد تا در مقابل، بيمه‌گر در صورت وقوع حادثه و ايجاد خسارت زيان وارده را جبران كند و يا مبلغي به بيمه‌گذار و يا ذينفع از قرارداد يا اشخاص ثالث بپردازد حق بيمه را بهاي خطر مي‌نامند و مبلغ آن بستگي به شدت و ضعف احتمال وقوع دارد.
خسارت يا غرامت:

خسارت عبارتست از زيان وارده به مورد بيمه كه در نتيجه وقوع حادثه ايجاد مي‌شود و جبران آن در تعهد بيمه‌گر مي‌باشد در بعضي موارد تعهد بيمه‌گر ممكن است بدون وقوع حادثه نيز تحقق پيدا كند مانند پرداخت سرمايه بيمه در انتهاي مدت در صورت حيات بيمه شده (در بيمه عمر و پس‌انداز) و يا برقراري مستمري بازنشستگي و نظاير آن.

مدت بيمه :

مدت بيمه فاصله زماني بين ابتدا و انتهاي تعهد بيمه‌گر است كه در طول اين زمان بيمه‌گر متعهد جبران خسارتهاي مورد تعهد مي‌باشد مدت بيمه در بيمه‌هاي اموال معمولاً يكسال‌است.
فرانشيز :

(به مبلغي از خسارت گفته مي‌شود كه به عهده بيمه‌گذار بوده و بيمه‌گر نسبت به آن تعهدي ندارد.)

با اصطلاع فرانشيز همه بيمه گران و حتي بيمه گذاران آشنايي دارند و ميدانند منظور از آن قسمتي از خسارت است كه بيمه گر پرداخت نميكند و به عهده بيمه گذار باقي ميماند. فرانشيز تلفظ فرانسوي franchise است و به اين كلمه در انگليسي فرانچايز گفته ميشود. ريشه اين واژه لاتين است و به معني معافيت و اغماض ميباشد. در اصطلاح فني بخشي از خسارت است كه در رابطه بين بيمه گر و بيمه گذار از آن اغماض و صرفنظر ميشود. با توجه به اينكه فرانشيز تقريباً در تمام انواع بيمه مطرح است به نظر ميرسد بحث نسبتاً جامعي نسبت به آن خالي از فايده نباشد. در اين بحث، ابتدا منظور از كلمه فرانشيز و موارد استفاده صحيح آن را بررسي ميكنيم و سپس توجيه آن را مورد توجه قرار می دهیم و پس از آن اجراي فرانشيز را در سه دسته بیمه های اموال و اشخاص و مسئوليت توضيح می دهیم
۱- منظور از كلمه فرانشيز:

در عمل منظور از اين كلمه در رابطه بين بیمه گر و بیمه گذار ميزاني از خسارت است كه بهرحال به عهده بیمه گذار ميباشد. مثلاً اگر در يك بيمه نامه رقم تعيين شده براي فرانشيز صدهزار ريال باشد اين مبلغ از خسارت قابل پرداخت كسر خواهد شد. اگر خسارت سيصد هزار ريال باشد بیمه گر دويست هزار پرداخت خواهد كرد و اگر خسارت صدهزار ريال و يا كمتر باشد پرداختي صورت نخواهد گرفت. اما اين ترتيب با معناي لغوي فرانشيز مطابقت ندارد. زيرا اگر معناي فرانشيز اغماض و يا صرف نظر كردن است بايستي از خسارت تا صدهزار ريال صرفنظر شود ولي اگر خسارت بيش از اين مقدار بود تماما پرداخت گردد. در مثال بالا خسارت سيصد هزار ريالي بايستي به طور كامل جبران شود. در كشور ما از ابتدا در مورد اجراء فرانشيز چنين اشتباهي صورت گرفته و در حال حاضر به صورت يك عرف مسلم درآمده است. اما اگر بخواهيم اصطلاحات را به جاي خود به كار بريم روشي كه ما عمل ميكنيم در زبانهاي انگليسي و فرانسه معروف به deductible است كه به انگليسي ديداكتيبل و به فرانسه دودوكتيبل تلفظ ميشود.

۲- انواع فرانشيز:

در ادامه بحث با پيروي از عرف و با مسامحه فرانشيز را براي تمام مواردي كه مبلغي از خسارت كسر ميشود به كار خواهيم برد. اما انواع فرانشيز به شرح زير است:

الف) در بسياري موارد فرانشيز رقمي معين و ثابتي است كه از خسارت كسر ميشود.
ب) در بعضي موارد فرانشيز درصدي از مبلغ بيمه است و هر قدر مبلغ بيمه بيشتر باشد فرانشيز به همان نسبت بالاتر خواهد بود.

ج) در مواردي ديگر خسارت درصدي ثابت از خسارت است. به عبارت ديگر بیمه گذار براساس درصدي معين كه معمولاً كوچك است با بیمه گر در تحم خسارت سهيم ميشود.

۳- توجيه فرانشيز:

فرانشيز يكي از مباحث مهم در مديريت خطر است. اصولاً نياز به پوشش ببیمه ای توجيه كننده رجوع بیمه گذار به بیمه گر است. يعني بیمه گذار نگران ايجاد خسارتهايي است كه تحمل آن از عهده او خارج باشد. بیمه گذار از خسارتهاي كوچك واهمه ندارد. مثلاًاگر تصادف اتومبيل منجر به سائيدگي مختصر گلگير و يا شكستن يك چراغ كوچك شود موجب نگراني مالك آن نيست. او نگران حوادثي است كه سبب وارد شدن خسارت چند ميليون ريالي براي خودش و همچنين طرف تصادف او شود و يا سبب بروز خسارت جاني گردد كه بايستي هزينه معالجه و ديه آن را بپردازد. گاهي براي يك شخص مثلاًراننده يا پزشك يا داروساز يا صاحب رستوران وضعيتي پيش ميآيد كه زيان ديده با مراجعه به مراجع قضايي خسارتي از او مطالبه ميكند كه چند برابر همه داراييهاي او است. جبران اينگونه خسارتها جز از طريق بيمه و به كمك بیمه گران امكانپذير نيست ولي اگر خسارت در حد فرانشيز باشد همه قادر به تحمل آن هستند. صرفنظر از استدلال فوق توجيهات ديگري هم براي اعمال فرانشيز وجود دارد از اين قرار:
الف) بهرحال وجود فرانشيز در همه بیمه نامه ها مقدار قابل ملاحظه اي از تعهد بیمه گر مي كاهد و همين ميتواند موجب تخفيف و ارزانتر شدن حق بيمه شود.

ب) وجود فرانشيز، اگر نه هميشه، بلكه در بسياري موارد موجب توجه بيشتر بیمه گذار به رعايت تدابير احتياطي و از جمله مقررات رانندگي و ضوابط حرفهاي ميشود و اين به سود جامعه است.

ج) در بعضي موارد وجود فرانشيز موجب كاهش استفاده بیمه گذار از پوشش ببیمه ای ميشود مثلاًدر بيمه درمان وجود فرانشيز مانع از مراجعات مكرر و صرفاً احتياطي و ناشي از وسواس بيمه شده به مراكز درماني و پزشك ميشود.

د) وجود فرانشيز مراجعات بیمه گذاران را براي دريافت خسارتهايي جزيي منتفي ميكند و اين خود در هزینه های اداري بیمه گر اثر قابل ملاحظهاي دارد. كاهش هزینه های اداري نيز ميتواند موجي براي ارزانتر شدن حق بیمه ها باشد.

۴- فرانشيز در بیمه های اموال:

صرفنظر از روشهايي كه در كشور ما و يا در ساير نقاط متداول است اصولاً وجود فرانشيز در همه انواع بيمه توجيه منطقي دارد. براي اجتناب از طولاني شدن بحث طرز عمل شركتهاي بميه را در بعضي از انواع رايج بیمه های اموال مورد توجه قرار دهيم.

الف) در بیمه های آتش سوزي غالباً از اعمال فرانشيز خودداري ميشود زيرا معمولاً خسارتهاي آتش سوزی ارقام بزرگي را تشكيل ميدهد و كسر مبالغ جزيي فرانشيز اثر قابل توجهي در روابط بیمه گر و بیمه گذار ندارد. فقط در پوششهايي كه به عنوان خطرات اضافي در بیمه نامه هاي آتش سوزی ارايه ميشود اعمال فرانشيز متداول است. مثلاً در بيمه زلزله فرانشيز ۱۵ درصد خسارت است. همچنين در بيمه سيل و طوفان اعمال خسارت جزيي در مواردي ديده ميشود.
ب) در بیمه های باربري بيمهنامهاي صادر ميشود به نام بيمه با شرط كه سابقاً به آن ALL RISK ميگفتند در اين نوع بيمه هيچگونه فرانشيزي اعمال نميشود. در بيمه با شرط B براي خسارات خصوصي فرانشيزي به صورت درصد وجود دارد كه بر مبناي مبلغ بيمه اعمال ميشود (مبلغ هر بسته) ولي در اين نوع بيمه براي خسارات مشترك يا جنرال فرانشيز اعمال نميشود.

ج) معمولاً در بیمه های مهندسي فرانشيز قابل توجهي اعمال ميشود.

د) در بيمه بدنه اتومبيل فرانشيز به طور معمول وجود دارد و ميزان آن بسته به نوع خسارت متغير است. مثلاً براي خسارت كلي و يا جزيي رقم فرانشيز ممكن است ثابت يا درصد معيني از خسارت باشد. حتي براي بعضي اجزاء اتومبيل فرانشيز خاص معين ميشود.

۵- فرانشيز در بيمه اشخاص:

بیمه های اشخاص عمدتاً سه نوع هستند كه عبارتند از بیمه های عمر، حادثه، درمان

الف) در بیمه های عمر فرانشيز نه متداول است و نه توجيه دارد. بیمه گذار علاقه مند است سرمايه بيمه عمر با مبلغ معين داشته باشد و لذا كسر مبلغي از آن بابت فرانشيز موردي ندارد. توجه داشته باشيم كه اصولاً در بيمه عمر اطلاق خسارت به مبلغ بيمه نادرست است. به عبارت ديگر در بيمه عمر خسارتي وجود ندارد كه ما سهمي از آن را بر عهده بیمه گذار بگذاريم. بيمه عمر نوعي رابطه مالي و به منظور ايجاد پسانداز براي دوران كهولت و يا براي بازماندگان است.
ب) در بیمه های حادثه كه خسارت نقص عضو و يا از كارافتادگي پرداخت ميشود، قرار دادن مبلغي به عنوان فرانشيز از نظر فن و منطق ببیمه ای مانعي ندارد ولي معمول نيست و به ندرت در قراردادهاي بيمه ديده ميشود. حتي براي هزينه معالجات كه بعنوان تعهدي اضافي در بيمه حوادث متداول است، فرانشيز مطرح نيست.
ج) در بیمه های درمان وجود فرانشيز به صورت يك قاعده و عرف مسلم درآمده است. در كليه سيستمهاي بيمه درمان فرانشيز به خصوص براي هزینه های دارو و حقالزحمه پزشك وجود دارد. در اين جا اشاره به يك نكته جالب در بيمه درمان ضروري است و آن اينكه در بيمه درمان شخص بیمه گذار است كه در مورد لزوم مراجعه به پزشك و ايجاد هزينه تصميم ميگيرد و بديهي است كه افراد از لحاظ وضعيت روحي متفاوت هستند. بعضي به محض احساس ناراحتي با فرض وجود يك بيماري خطرناك بيدرنگ به يك يا چند پزشك و انجام دادن آزمايشات پزشكي اقدام ميكنند. بعضي ديگر در مراجعه به پزشك اصولاً بيميل هستند. لذا وجود فرانشيز تا حدودي از مراجعات غيرضروري جلوگيري ميكند.

ناگفته نماند كه در اغلب كشورها بیمه گراني هستند، به خصوص بیمه گران تعاوني، كه با دريافت حق بيمه ديگري فرانشيز را هم تحت پوشش قرار ميدهند و اين رويه گرچه نوعي حمايت بيشتر از بيمه شدگان است ولي فرانشيز را منتفي ميسازد.

۶- فرانشيز در بیمه های مسئوليت:

بیمه های مسئوليت هم در حقيقت نوعي از بیمه های اموال است. در همه بیمه های مسئوليت ميتوان شرط فرانشيز را پيشبيني كورد. لذا بهتر است بين بیمه های مسئوليت اختياري و بیمه های مسئوليت اجباري تفكيك قايل شويم.

الف) در بیمه های مسئوليت اختياري از هر نوع كه باشد بیمه گذار خود ميتواند تا حد معيني كه متناسب با وضعيت مالي و گستره فعاليت او است رقمي را به عنوان فرانشيز قبول كند به اين ترتيب حق بيمه كمتري پرداخت نمايد. بديهي است خسارات كوچك كه در حد فرانشيز باشد را بیمه گذار مستقيماً جبران ميكند و بیمه گر تعهدي نخواهد داشت.

ب) در بیمه های مسئوليت اجباري كه بنا به مصالح اجتماعي و به حكم قانون برقرار ميشود، وجود شرط فرانشيز قابل توجيه نيست. زيرا اولاً براي زيانده مشكل است كه بخشي از خسارت را از بیمه گذار مسئول مطالبه كند و براي بقيه به بیمه گر او مراجعه نمايد. به خصوص اينكه معمولاً در قوانين بيمه مسئوليت اجباري، براي زيانديده حق مراجعه مستقيم به بیمه گر پيشبيني ميشود و زيانديده ميتواند حتي بدون مراجعه به مسئول حادثه، خسارت خود را مطالبه كند. از جمله فوايد عملي اين قاعده مراجعه مستقيم زيانديدگان به صندوق تأمين خسارت بدني (در بيمه مركزي) براي مواردي است كه مسئول حادثه شناخته نشود.
خطر يا موضوع بيمه شده :

خطر به امري گفته مي‌شود كه در صورت وقوع آن بيمه‌گر موظف به انجام تعهد خود مي‌گردد مثل آتش‌سوزي، سيل، سرقت، سقوط هواپيما، تصادف اتومبيل، فوت انسان و نظاير آن.

مشخصات خطري كه قابل بيمه شدن مي‌باشد به شرح زير است:

الف) محتمل‌الوقوع باشد (حتي‌الوقوع نبوده و وقوع آن غيرممكن نباشد)

ب) خارج از اراده بيمه‌گذار اتفاق افتد (عمدي نباشد)

ج) از نظر حرفه بيمه‌گري خطرات بايد پراكندگي داشته و متجانس باشند در ضمن بيمه آنها به قدر كافي عرضه شود.
بيمه‌نامه:

بيمه‌نامه سندي است كه با توجه به قانون و مقررات بيمه و با توجه به پيشنهاد بيمه‌گذار و موافقت بيمه‌گر تنظيم شده و از طرف بيمه‌گر در اختيار بيمه‌گذار قرار مي‌گيرد در بيمه‌نامه حدود وظايف و تكاليف و تعهدات طرفين تحت عناوين شرايط عمومي شرايط پيوست و شرايط خصوصي تعيين مي‌گردد.
ماده سه قانون بيمه در ايران مقرر مي‌دارد امور ذيل بايد به طور صريح در بيمه‌نامه قيد شود. تاريخ انقضاي قرارداد، اسم بيمه‌گر و بيمه‌گذار، موضوع بيمه، ابتدا و انتهاي بيمه، حادثه و يا عملي كه عقد بيمه به مناسبت آن به عمل آمده است حق بيمه، ميزان تعهد بيمه‌گر در صورت وقوع حادثه.
الحاقي:

الحاقي ورقه‌اي است كه بعد از صدور بيمه نامه ممكن است توسط بيمه‌گر صادر گردد چنانچه بعد از صدور بيمه‌نامه بيمه‌گذار درخواست تغييراتي در بيمه‌نامه بنمايد اين تغييرات توسط اوراق الحاقي انجام مي‌گيرد صدور الحاقي بجز مواردي كه طبق شرايط بيمه‌نامه براي بيمه‌گر پيش‌بيني شده بدون موافقت كتبي بيمه‌گذار انجام نمي‌شود مگر در درجات بيمه‌نامه اشتباهي رخ داده باشد كه بيمه‌گر شخصاً نسبت به تصحيح آن با صدور الحاقي اقدام خواهد نمود.
شرايط بيمه‌نامه :

مجموعه شرايط بيمه‌نامه كه درباره اساس قرارداد، وظايف و تعهدات طرفين قرارداد استثنائات و ساير شرايط حاصل بين بيمه‌گر و بيمه‌گذار به موجب قانون و مقررات بيمه‌اي تنظيم مي‌گردد، شرايط بيمه‌نامه ناميده مي‌شود كه داراي دو قسمت به شرح زير است.
الف) شرايط عمومي بيمه‌نامه:

شرايط عمومي بيمه‌نامه به شرايطي گفته مي‌شود كه كاربردي عام دارد و غالباً در متن بيمه‌نامه درج مي گردد و ناظر به مقررات آمره قانون بيمه بوده و طرفين قرارداد ملزم به رعايت مفاد آن مي‌باشند.

ب)‌ شرايط خصوصي بيمه‌نامه:

شرايط خصوصي بيمه‌نامه توافق‌هاي خاصي است كه بين بيمه‌گر و بيمه‌گذار مورد موافقت قرار مي‌گيرد و در صورت مغايرت با شرايط عمومي بيمه‌نامه شرايط خصوصي ارجحيت دارد.
شرايط اساسي صحت عقد:

طبق قانون مدني ايران براي صحت هر معامله شرايط زير اساسي است:

  1. قصد طرفين و رضاي آنها
  2. اهليت طرفين
  3. موضوع معيني كه مورد معامله باشد
  4. مشروعيت جهت معامله

اين شرايط اساسي است و نبودن هر كدام موجب بطلان قرارداد مي‌شود و درست مثل اين است كه عقدي واقع نشده باشد .

 

فرم‌هاي پيشنهادي بيمه‌نامه:

در اغلب رشته‌هاي بيمه، بيمه‌گر ورقه مخصوص چاپي را كه پيشنهاد بيمه ناميده مي‌شود در اختيار بيمه‌گذار قرار مي‌دهد كه او با تكيل برگ پيشنهاد شرايط و خصوصيات آنچه را كه مي‌خواهد بيمه نمايد در اختيار بيمه‌گر مي‌گذارد لازم به ذكر است كه بيمه‌گر نيز حق دارد اطلاعاتي را كه براي ارزيابي خطر بيمه شدني ضروري تشخيص مي‌دهد به دست آورد هر چند درخصوص بيمه‌نامه‌هاي با مبلغ بيمه پايين غالباً بيمه‌گر به اطلاعات داده شده در برگ پيشنهاد بيمه‌گذار اكتفا مي‌نمايد در ضمن بعضي از اطلاعات مندرج در برگ پيشنهاد را منحصراً بيمه‌گذار دارد و بيمه‌گر به راحتي نمي‌تواند به آنها دست يابد مانند اطلاع از بيماريهاي موروثي جهت بيمه عمر، لذا اهميت دقت و صحت در پاسخگويي به سؤالات برگ پيشنهاد مذكور در واقع اساس شرايط قرارداد بيمه‌اي است كه بعداً صادر مي‌گردد.
تسليم پيشنهاد بيمه به تنهايي براي هيچ يك از طرفين تعهدي ايجاد نمي‌نمايد و همانگونه كه بيمه‌گر حق دارد درخواست پيشنهاد دهنده را غيرقابل قبول اعلام كند بيمه‌گذار نيز مي‌تواند از پيشنهاد خود منصرف شود لكن در صورت صدور بيمه‌نامه مطالب مندرج در برگ پيشنهاد براي بيمه‌گذار الزامي آورده بود و پيشنهاد مذكور جزء لاينفك قرارداد محسوب مي‌شود و در صورتي كه با دقت و صحت و از روي حسن نيت كامل به مطالب آن پاسخ داده نشود، ضمانت اجراهاي مختلفي را براي بيمه‌گذار در پي خواهد داشت.
تلف كلي واقعي:

تلف كلي واقعي به حالتي اطلاق ميشود كه شئ بيمه شده، به علت وقوع حادثه كاملاً منهدم شده و يا آسيب وارد به آن به نحوي باشد كه آن شئ خاصيت خود را از دست بدهد و يا به طور كامل و قطعي از تصرف بيمه گذار خارج گردد. مثال انهدام كامل اين است كه موضوع بيمه در اثر آتشسوزي كاملاً سوخته و آنچه باقي ميماند قابل استفاده نباشد. در حالت دوم ميتوان از كالايي مانند سيمان نام برد كه در نتيجه رطوبت سفت شده و خاصيت خود را از دست بدهد و بيمه گر متعهد است چنانچه خطري كه موجب خسارت شده تحت پوشش بيمه باشد، زيان وارده را بر مبناي تلف كلي واقعي پرداخت نمايد. اگرچه در حالت سوم موضوع بيمه در واقع وجود دارد ولي بيمه گذار به آن دسترسي ندارد. در رابطه با تلف كلي واقعي، كه كاربرد آن بيشتر در بيمه باربري و به خصوص بيمه كشتي و كالاست، اختلافات زيادي بين بیمه گر و بیمه گذار در كشورهاي اروپا پديد آمده و دعاوي مطروحه به دادگاه ارجاع گرديده است كه در هر مورد با توجه به موضوع اختلاف رأي صادر شده است. در صورتي كه كشتي به شدت به صخره برخورد كند و كاملاًدر هم شكسته شود چنانچه اجزايي از آن مثلاً قايق هاي نجات، طناب ها و بعضي از قطعات لوازم ديگر كشتي قابل استفاده باشد، بازيافت آنها تغيير در موضوع تلف كلي واقعي كشتي ايجاد نخواهد كرد. بیمه گر موظف است خسارت را بر مبناي تلف كلي واقعي پرداخت كند منتهي ارزش اجزاء بازيافتي از خسارت كسر خواهد شد. يك كشتي ممكن است در حالي كه به شدت آسيب ديده به بندر وارد شود لكن ادامه سفر آن مستلزم صرف هزينه زيادي باشد، حال چنانچه تعمير اين كشتي در بندري كه به آن وارد شده و يا انتقال آن به بندر ديگر جهت تعمير امكانپذير نباشد، اين كشتي تلف شده كلي واقعي تلقي ميگردد. چنين كشتي اي قابليت دريانوردي را از دست داده است بنابراين بیمه گر موظف به جبران خسارت آن بر مبناي تلف كلي واقعي خواهد بود.

در رابطه با كالاي فاسدشدني اين سؤال همواره مطرح است كه چنانچه اين كالا پس از رسيدن به مقصد ظاهر سالم داشته ولي به سبب حادثه اي كه به وقع پيوسته به رغم ظاهر سالم آن، كالا فاسد بوده و قابل استفاده نباشد آيا در مورد اين كالا تلف كلي واقعي صدق ميكند؟ يا اين كه چون كالا ظاهر سالم دارد خسارت بر مبناي تلف كلي واقعي قابل پرداخت نميباشد. البته در اينجا دو حالت متصور است. يكي اين كه فساد كالا طوري است كه اين كالا به هيچوجه قابل استفاده نبوده و بايد معدوم شود مانند ميوه انار كه صادرات آن امروزه رايج است و چنانچه اين كالا به كشورهاي دور دست حمل شود در سردخانه كشتي نگهداري ميشود. مواردي بوده كه پس از رسيدن چنين محموله اي به كشور مقصد مشاهده شده كه كل محموله به علت تغيير درجه حرارت سردخانه كشتي اعم از مثبت و يا منفي فاسد شده و قابل مصرف نبوده و آن را معدوم كردهاند. بديهي است در چنين حالتي تلفن كلي واقعي محرز است.

حالت دوم زماني است كه كالاي فاسد شدني يا آسيب پذير پس از رسيدن به مقصد كلاً خسارت ديده و براي واردكننده آن كالا قابل استفاده نيست لكن از آن كالا ميتوان در جهتي ديگر استفاده كرد. در اين صورت كالا تلف شده كلي واقعي تلقي نميشود زيرا بازيافتي آن قابل استفاده است، گرچه براي بیمه گذار قابل استفاده نباشد. مثلاً چنانچه موضوع بيمه ورقه هاي فلزي باشد كه جهت تهيه قوطي كنسرو مواد غذايي خريداري شده است. حال چنانچه اين ورقه ها به علت آبديدگي اكسيده شده و بیمه گذار نتواند از آنها براي تهيه قوطي مواد غذايي استفاده كند نميتوان چنين كالايي را تلف شده كلي واقعي تلقي كرد، زيرا از اين ورقه هاي فلزي ميتوان براي تهيه قوطي واكس كفش يا مواد ديگري از اين قبيل استفاده كرد.

همچنين اگر محموله اي شامل چند قسمت باشد و براي هر قسمت مبلغ معيني در بيمه نامه قيد شده باشد، چنانچه يك يا چند قسمت از اين محموله دچار خسارت شديد شده باشد، تلف كلي نسبت به آن قسمت يا قسمت هاي آسيب ديده صدق ميكند؛ هر چند به بقيه كالا خسارت وارد نشده باشد.

تلف كلي واقعي در مورد كرايه كشتي يا كالا با توجه به اشكال مختلف قرارداد حمل به صورت موردي مطرح ميگردد. جز در حالتي كه به علت غرق شدن كشتي و كالا، كرايهاي (كرايه كشتي يا كالا) كه ريسك آن متوجه مالك كشتي باشد نيز از بين ميرود و اطلاق تلف كلي واقعي كرايه مصداق پيدا ميكند؛ در موارد ديگر چنين نيست. مثلاً چنانچه كشتي به تنهايي غرق شود، كرايه حمل كالا از بين رفته كلي واقعي تلفن نميشود زيرا مالك كشتي ميتواند محموله را با كشتي ديگري به مقصد حمل كند. همچنين در صورت تلفن شدن كالا، نميتوان كرايه آن را تلف شده واقعي به شمار آورد، زيرا مالك كالا ممكن است حق داشته باشد كالاي ديگري را جايگزين آن كند و يا مالك كشتي ممكن است كالاي ديگري را براي حمل به همان مقصد در كشتي بارگيري كند.
تلف كلي فرضي:

تلف كلي فرضي به حالتي اطلاق ميشود كه شيء بيمه شده به طور كامل از بين نميرود و يا به طور قطع از دسترس بیمه گذار خارج نميشود، لكن در حالت اول هزينه نجات و تعمير آن از ارزش آن شيء تجاوز ميكند و در حالت دوم نيز بازيابي آن قطعي نيست. در چنين حالتهايي اصطلاح تلف كلي فرضي به كار ميرود كه اين اصطلاح مختص حمل و نقلهاي دريايي است.

هرگاه كشتي به شدت به صخره برخورد كند و نشانه هايي از اينكه صدمات وارد به آن زياد است وجود داشته باشد و يا كشتي در محلي غرق شود كه امكان نجات آن با توجه به وسايل مدرن امروزي وجود داشته باشد ولي در مورد اقدام به نجات و هزينه نجات و اين كه آيا پس از نجات كشتي قباليت دريانوردي خواهد داشت يا نه و اصولاً اينكه موفقيت در اين زمينه چه ميزان است و مسائلي از اين قبيل ترديدهايي وجود داشته باشد، مورد از مصاديق تلف كلي فرضي است. در چنين مواردي است كه مالك كشتي بايد كليه جنبه هاي مثبت و منفي قضيه را بررسي كرده و نهايتاً تصميم بگيرد كه آيا صلاح و صرفه در اين است كه از كشتي ترك مالكيت كرده و آن را به بیمه گر تحويل دهد و خسارت خود را به مبناي مبلغ بيمه شده دريافت نمايد و يا اين كه اقدام به نجات كشتي كرده و هزينه هاي نجات و تعمير را مطالبه نمايد. بديهي است در صورت تصميم به نجات كشتي هزينه هايي كه تحت عنوان sue and labour (هزينههاي تعقيب و اقدام) در تعهد بیمه گر ميباشد قابل پرداخت خواهد بود.

در صورتي كه كشتي در زمان جنگ به تصرف نيروي دشمن درآيد، از مصاديق تلف كلي فرضي ميباشد، مشروط بر اين كه در زمان ترك مالكيت كشتي همنان در تصرف دشمن باشد.

در صورتي كه خسارت كشتي بر مبناي تلف كلي فرضي پرداخت شود مالكيت كشتي موضوع بيمه به بیمه گر منتقل ميشود. در اين حالت بیمه گرد حق دارد هر نوع كرايه اي را هم كه ارتباط به امر ديانوردي كشتي داشته وصول نمايد. چنين كرايهاي از نظر مالك كشتي تلف شده كلي تلقي ميگردد. البته در چنين حالتي ممكن است مالك كشتي نتواند كرايه تلف شده را از بیمه گر مربوط مطالبه نمايد به اين علت كه كرايه در اثر حادثه تحت پوشش بيمه تلف نشده بلكه به علت ترك مالكيت تلف شده است.

در رابطه با كالا معمولاً تلف كلي واقعي زماني تحقق پيدا ميكند كه خسارت وارد شده به كالا در اثر حادثه تحت پوشش بيمه بيش از ۵۰ درصد ارزش كالا باشد، مشروط بر اين كه كالا به مقصد نرسيده باشد. در صورت رسيبدن كالا به مقصد ولو اين كه دچار خسارت شديد شده باشد تلف كلي فرضي به آن اطلاق نميشود. ضمناً قاعده ۵۰ درصد مربوط به حالتي نيست كه كالا به صورت total loss بيمه شده باشد. زيرا total loss اعم است از تلف كلي واقعي و تلف كلي فرضي. همچنين اگر بيمه نامه بدون پوشش خسارت جزء، به استثناء خسارت جزء ناشي از به گل نشستن، غرق شدن و آتش سوزي كشتي صادر شده باشد و اين خطرات واقع نشده باشد، قاعده ۵۰ درصد اعمال نخواهد شد.

در صورتي كه كالا به خاطر منافع مشترك مالك كشتي (صاحبان كالا و كرايه) به دريا ريخته شود (jettison) و يا به نحو ديگري به خاطر منافع مشترك مذكور فدا (Sacrifice) شود در صورتي كه ميزان آنچه مورد تغذيه قرار ميگيرد بيش از ۵۰ درصد باشد تلف كلي فرضي تحقق پيدا ميكند و صاحب كالا ميتواند از طريق ترك مالكيت مطالبه خسارت كند. همچنين مجموع آنچه مورد تفديه قرار ميگيرد و خسارتي كه به خود كالا وارد ميشود اگر از ۵۰ درصد ارزش كالا بيشتر باشد تلف كلي فرضي تحقق پيدا ميكند. در اين حالت نيز بیمه گذار حق دارد خسارت خود را از طريق ترك مالكيت مطالبه نمايد زيرا تلف كلي فرضي تحقق يافته است.

كشتي ممكن است در بين راه دچار حادثه شده و قابل تعمير نباشد و سفر كشتي خاتمه پذيرد، اين حالت موجب تلف كلي فرضي محموله كشتي نخواهد بود زيرا فرمانده كشتي ميتواند كالا را به كشتي ديگري منتقل كرده و به مقصد حمل نمايد.


ادعای خسارت (Claim)

وقوع خطر یا پیشامدی که موجب انجام تعهد مالی یا تعهد اساسی بیمه‌گر شود.

ارزش باز خریدی (Surrender Value)

در نوع ویژه‌ای از بیمه زندگی، چنانچه قبل از موعد پرداخت مزایا، بیمه‌نامه به عللی تداوم نیابد، کمتر از سرمایه‌ای که در بیمه‌نامه نوشته شده به بیمه‌گذار پرداخت می‌شود، که به آن سرمایه مخفف می‌گویند. سرمایه مخفف شامل همه بیمه‌های زندگی نمی‌شود.

استثنائات (Exclusions)

وقایعی که مشمول بیمه نمی‌شوند یا از تعهد بیمه‌گر خارج‌اند در اصطلاح بیمه، استثنائات بیمه‌ای نامیده می‌شوند.

الحاقیه (Endorsement)

نوشته‌ای است که به بیمه‌نامه ضمیمه می‌شود و جزو جدایی ناپذیر آن به حساب می‌آید. در واقع تغییراتی که بعدا در بیمه‌نامه به وجود می‌آید، معمولا از طریق صدور الحاقیه انجام می‌پذیرد.

بازرس خسارت (Loss Adjuster)

شخص مستقلی است که از شرکت بیمه دستمزد دریافت می‌کند و برای پاسخ به این پرسش‌ها به بررسی می‌پردازد: آیا خسارت ادعا شده تحت پوشش بیمه است و مربوط به بیمه‌گذار شرکت بیمه؟ مقدار خسارت قابل پرداخت چقدر است؟

بیمه (Insurance)

بیمه عملی است که بموجب آن یک طرف (بیمه‌گذار) متعهد پرداخت مبلغی به نام حق بیمه می‌شود و طرف دیگر بیمه‌گر با قبول مجموعه خطرهایی طبق موازین آماری پرداخت خسارت را در صورت تحقق خطر بعهده می‌گیرد.

بیمه آتش‌سوزی (Fire Insurance)

تامین و جبران زیان‌هایی که بر اثر وقوع آتش سوزی به اموال و دارایی مورد بیمه وارد می‌شود.

بیمه اتکایی (Reinsurance)

عبارت است از قرارداد واگذاری که بموجب آن شرکت بیمه درصد یا قسمتی از خطرات مورد تعهد خود را بر اساس یک قرارداد اتکایی نزد یک یا چند شرکت بیمه اتکایی، بیمه کند.

بیمه اجباری (Compulsory Insurance)

هر یک از انواع بیمه که به حکم قانون لازم الاجرا باشد.

بیمه از کار افتادگی دایم (Permanent Health Insurance)

در این بیمه‌نامه، تا زمانیکه بیمه‌گذار بعلت حادثه یا بیماری قادر به کارکردن نباشد، به وی حقوق پرداخت می‌شود. این پرداخت معمولا تا هنگام بازنشستگی ادامه می‌یابد.

بیمه اموال (Property Insurance)

این نوع بیمه‌ها، اموال مشخصی را که ممکن است بر اثر حوادثی همچون آتش‌سوزی، طوفان یا دزدی زیان ببینند یا خراب شوند، تحت پوشش قرار می‌دهد.

بیمه با سرمایه افزایشی (Increasing Term Insurance)

در این نوع بیمه‌نامه زندگی، سرمایه بیمه‌نامه با گذشت هر سال بر اساس درصد معینی از سرمایه اولیه افزایش می‌یابد. این بیمه‌نامه برای افرادی طراحی شده‌است که به دلیل افزایش سالیانه حقوق، توانایی پرداخت حق بیمه بیشتری دارند و ارزش زندگی آنان هم رو به افزایش است.

بیمه باربری دریایی (Marine Insurance)

خسارت وارد شده به محموله وسایل حمل و نقل در هنگام بار گیری و تخلیه، با این بیمه تحت پوشش قرار می‌گیرد.

بیمه بدنه کشتی و هواپیما (Aviation and Marine Transport)

این بیمه خسارت وارد شده به کشتی و هواپیما را تحت پوشش قرار می‌دهد.

بیمه تمام خطر (All Risk Insurance)

در این نوع بیمه، تمامی موارد محتمل در وقوع خسارت تحت پوشش شرکت بیمه قرار می‌گیرد، بغیر از مواردی که در بیمه‌نامه استثنا تلقی شده‌است.

بیمه جامع (Comprehensive Insurance)

بیمه‌نامه‌ای است که مجموعه‌ای از خطرهای مشخص را تحت پوشش می‌گیرد.

بیمه جایگزینی کهنه با نو (New-for-old)

این پوشش برای مواردی است که شی صدمه دیده با شی نو جایگزین شود و بیمه‌گر هزینه استهلاک و استفاده از شی کهنه را از خسارت پرداختی کسر نکند.

بیمه حوادث شخصی (Personal Accident Insurance)

در این بیمه‌نامه چنانچه بیمه شده در حادثه‌ای مجروح شود، بیمه‌گر مبلغ مشخصی را به وی پرداخت می‌کند. همچنین اگر حادثه به معلولیت منجر شود بر اساس نوع آن، پرداخت‌ها بصورت هفتگی، دوره‌ای یا یکجا انجام می‌گیرد.

بیمه درمان خصوصی (Private Medical Insurance)

هزینه‌های معالجات پزشکی با این بیمه نامه قابل پرداخت است.

بیمه درمانی گروهی (Group Permanent Health Insurance)

بیمه‌ای است که کارفرمایان اخذ می‌کنند، تا کارگران یا کارکنان را در قبال هزینه درمان بیماری‌‌ها تحت پوشش قرار دهند.

بیمه زیان پولی (Pecuniary Loss)

این نوع بیمه هر نوع زیان مالی را که ممکن است به علت اختلال در فعالیت اقتصادی و وام‌های رهنی اتفاق افتد تحت پوشش قرار می‌دهد.

بیمه ساختمان (Building Insurance)

بیمه‌نامه‌ای است که بنای خانه یا دیگر ساختمان‌ها را در قبال خطرهای متعدد تحت پوشش قرار می‌دهد.

بیمه شده (Insured)

شخصی است که حیات یا سلامت او موضوع بیمه قرار می‌گیرد.

بیمه شکست ماشین‌آلات (Mechanical Breakdown Insurance)

پوشش هزینه خراب شدن ماشین‌آلات، اتومبیل و لوازم منزل، با این بیمه انجام می‌گیرد.

بیمه عمر زمانی نزولی (Decreasing Term Insurance)

طبق شرطی که در برخی از بیمه‌نامه‌های زندگی قید می‌شود، سرمایه بیمه‌نامه با گذشت هر سال به مقدار مشخصی کم می‌شود، تا در نهایت به صفر برسد. این شرط برای کسانی مفید است که با گذشت زمان نیاز آنان به پوشش بیمه‌ای کم می‌شود.

بیمه عمر گروهی (Group Life Insurance)

بیمه‌نامه‌ای است که همزمان تعدادی از کارکنان یا کارگران یک ساختمان را تحت پوشش قرار می‌دهد. این نوع بیمه معمولا در گروه‌های کارفرمایی و کارگری رایج است و کارفرما، کارگران را به میزان چند برابر حقوق آنان، بیمه عمر به شرط فوت می‌کند.

بیمه مسئولیت (Liability Insurance)

در این نوع بیمه، شخص می‌تواند متناسب با حرفه و شغل خود مسئولیت خود را با خرید بیمه‌نامه مسئولیت تحت پوشش قرار دهد.

بیمه مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری (Motor Insurance)

این بیمه مسئولیت‌های قانونی ناشی از استفاده از اتومبیل را که بر اثر زیان و خسارت به دیگر افراد وارد می‌شود، تحت پوشش قرار می‌دهد.

بیمه مسئولیت مدنی کارفرمایان (Employers Liability Insurance)

پوشش کارفرمایان در مقابل خسارت‌هایی که از طرف کارکنان اداری یا کارگران آنان در حین یا به مناسبت آن به اشخاص ثالث وارد شود.

بیمه مستمری عمر (Annuity)

نوعی بیمه عمر که بموجب آن بیمه‌گر با دریافت حق بیمه (بطور یکجا یا با اسقاط) متعهد پرداخت مستمری تمام عمر یا مستمری تا مدت معین می‌شود.

بیمه مشترک (Co-insurance)

عبارت است از اجتماعی بین بیمه‌گر و بیمه‌گذار که بمنظور پوشش مورد بیمه، هر یک به نسبت معینی پس از احتساب کاستنی‌ها، تقسیم ریسک می‌نمایند.

بیمه وثیقه (رهن) (Mortgage Insurance Policy)

تضمین طلب یا وثیقه طلب یا سپرده برای اطمینان از وصول طلب. بیمه خود نوعی وثیقه است و بدهکار می‌تواند در برخی موارد بجای وثیقه ملکی بیمه‌‌نامه‌ای تهیه کند و به طلبکار خود بدهد.

بیمه‌گذار (Policyholder)

شخصی که قرارداد بیمه را منعقد و پرداخت حق بیمه را تعهد می‌کند. در بیمه‌های اموال و مسئولیت بیمه‌گذار مشخص است، اما در بیمه‌های اشخاص گاهی بیمه‌گذار یک شخص یا یک موسسه است و بیمه شدگان، اشخاص دیگری می‌باشند.

بیمه‌گر (Insurer)

شرکت یا موسسه مجازی است که طبق قانون و مقررات مملکتی و ضوابط فنی به عملیات بیمه‌گری، یعنی قبول ریسک و تعهد جبران خسارت یا پرداخت سرمایه بیمه، اشتغال می‌ورزد.

بیمه‌نامه (Policy)

سندی است که به امضای بیمه‌گر و بیمه‌گذار میرسد و تجلی و تظاهر قرارداد بیمه می‌باشد.

بیمه‌نامه انفرادی زندگی (Individual Policy)

بیمه نامه‌ای که فرد با آن زندگی خود و بستگان را تحت پوشش قرار دهد.

بیمه‌نامه تمام عمر (Whole Life Policy)

بیمه‌نامه‌ای است که در آن حق بیمه در تمام عمر یا تا زمان مشخصی پرداخت می‌شود و مزایای بیمه هر زمان که شخص بیمه شده فوت کند به بازماندگان پرداخت خواهد شد.

بیمه‌نامه جبران خسارت حرفه‌ای (Professional Indemnity Insurance)

این بیمه‌نامه، متخصصان رشته‌های مختلف را در قبال خسارت‌های ناشی از اشتباهات و غفلت‌های هنگام کار تحت پوشش قرار می‌دهد.

بیمه‌نامه مازاد (Loss of Excess Policy)

در این بیمه‌نامه، برای جلوگیری از افزایش هزینه‌های بیمه‌گر حداقلی از خسارت را بیمه‌گذار پرداخت می‌کند برای مثال، خسارت‌های تا ده هزار تومان را بیمه‌گذار پرداخت می‌کند، ولی چنانچه خسارت بیشتر از این مقدار باشد، همه آن را بیمه‌گر پرداخت خواهد کرد.

بیمه‌نامه مانده بدهکار (Mortgage Protection Policy)

بر اساس این نوع بیمه‌نامه عمر در مواردی که وام گیرنده قبل از پرداخت همه اقساط وام فوت کند، شرکت بیمه پرداخت بقیه اقساط را بر عهده می‌گیرد.

بیمه‌نامه مسئولیت عمومی (Public Liability Policy)

مسئولیت‌های قانونی که براثر وارد آمدن صدمه یا زیان غیر عمدی به دیگران ایجاد می‌شود، با این بیمه نامه تحت پوشش قرار می‌گیرد.

بیمه‌های بلند مدت (Long Term Insurances)

بیمه خطرهایی است که دامنه پوشش آنها در یک دوره بیشتر از یکسال است و حق بیمه آنها از ابتدا بر اساس دوره بلند مدت محاسبه می‌شود. این نوع قراردادهای بیمه‌ای همانند بیمه‌های زندگی و پس‌انداز، منبع سرمایه‌گذاری ارائه می‌کنند.

پرداخت مشترک (Co-payment)

پرداخت قسمتی از هزینه‌های پزشکی، خدمات اورژانسی مورد نیاز افرادی که تحت پوشش بیمه درمانی گروهی می‌باشند.

پوشش بیمه‌ای (Cover)

تضمین و تامینی که بیمه‌گران در مقابل دریافت حق بیمه با صدور بیمه‌نامه در اختیار بیمه‌گذاران قرار می‌دهند.

تخفیف عدم خسارت (No Claim Discount)

هنگامی که در یک دوره پوشش (بویژه در بیمه‌های اتومبیل) بیمه‌گذار خسارتی از بیمه‌گر نگرفته باشد، برای تجدید بیمه‌نامه در دوره بعد مقداری از حق بیمه بصورت تخفیف کاسته می‌شود.

تشدید خطر (Hazard)

به چیزی گفته می‌شود که شانس وقوع خسارت ناشی از بروز یک خطر معین را افزایش می‌دهد.

تعهدات (Warranties)

اصول اساسی در قرارداد بیمه که در صورت تخلف یکی از طرفین، به زیان دیده این اجازه را می‌دهد که قرارداد مذکور را فسخ نماید.

تقصیر (Negligence)

تخلف از تعهدات قراردادی یا الزامات قانونی یا انجام ندادن تکلیفی که انسان در مقابل دیگران دارد و باید آن را با مراقبت و درستی انجام دهد.

تواتر خسارت (Frequency)

رابطه یا نسبت تعداد خسارت‌های اعلام شده در یک مدت معین به تعداد خطرهای بیمه شده در همان مدت در یک رشته معین بیمه‌ای.

جانشینی (Subrogation)

در زمان تصفیه خسارت، بیمه‌گران با دریافت رسید خسارت از بیمه‌گذار جانشین او می‌شوند و بیمه‌گذار با امضای رسید خسارت، کلیه حقوق و دعاوی خود را علیه مقصر حادثه یا مسئول خسارت تا میزان خسارت دریافتی به بیمه‌گر واگذار می‌کند.

حادثه (Accident)

عبارت است از پیشامد ناگهانی و به نسبت شدیدی که در اثر عوامل خارجی بدون دخالت اراده بیمه‌گذار یا بیمه‌شده رخ دهد و موجب زیان بدنی یا مالی شود.

حادثه قهری، بلاهای آسمانی (Act of God)

حوادثی که ناشی از بلایای طبیعی بوده و کسی در وقوع آن دخیل نیست (مانند زلزله، سیل و طوفان).

حد (Limit)

حداکثر میزانی که در بیمه‌نامه برای تحت پوشش قرار دادن خطر تعهد شده‌است.

حد اعلای حسن نیت (Utmost Good Faith)

قرارداد بیمه مبتنی بر حسن نیت است بدین معنی که بیمه‌گران صداقت و حسن نیت بیمه‌گذاران را اساس کار خود قرار می‌دهند. به همین جهت شرکت‌های بیمه بر اساس اظهار و اطلاعی که، بیمه‌گذاران در پیشنهادهای بیمه قید می‌کنند، اهمیت خطر و تعهد خود را تخمین می‌زنند.

حق بیمه (Premium)

مبلغی که بیمه‌گذار در مقابل تحصیل تامین بیمه‌ای یا تعهد جبران خسارت توسط بیمه‌گر، به او می‌پردازد.

حق بیمه سالیانه (Yearly Premium)

حق بیمه‌ای است که در پایان هر دوره بر اساس شرایطی که در بیمه‌نامه مشخص می‌شود پرداخت آن تکرار می‌شود.

حق بیمه مازاد (Loading)

بمعنای آن است که از بیمه‌گذار بعلت موقعیت ویژه بیشتر از (میانگین) رشته بیمه مربوط، حق بیمه دریافت شود.

حقایق مهم بازگوکردنی (Material Fact)

هر نوع اظهار و اطلاعی که بتواند در تعیین نرخ حق بیمه و تعهد خسارت توسط بیمه‌گر تاثیر گذار باشد.

خسارت بدنی (Bodily Injury)

زیان‌های وارد به سلامتی یا حیات انسان مانند جرح، نقض عضو و از کارافتادگی دائم یا موقت _ فوت بر اثر حادثه یا بیماری.

خسارت مادی (Physical Damage)

اصطلاحی کلی که به خسارات عینی بر اشیا اطلاق می‌شود.

خسارت کلی (Write-off)

اتومبیل صدمه دیده‌ای که با تعمیر درست نشود یا هزینه تعمیر آن از ارزش قبل از تصادف بیشتر باشد.

خطر (Peril)

عبارت است از واقعه‌ای که در زمان کم و بیش دور و نزدیک احتمال وقوع داشته باشد و بتوان درجه احتمال وقوع آن را پیش‌بینی کرد.

خطر (Risk)

خطر عبارت است از اتفاق یا پیشامد احتمالی که زمان وقوع آن نامعلوم بوده، تحقق آن بستگی به میل و اراده طرف‌های قرارداد بیمه نداشته باشد.

خطرات اخلاقی (Moral Hazards)

شرایط روحی و خصوصیات افراد که احتمال وقوع خطر را بالا می‌برد.

خطرهای بیمه‌ناپذیر (Uninsurable Risks)

وقایعی که از نظر فنی و قانونی نمی‌توان آنها را بیمه کرد و در جاییکه وقوع آنها اجتناب‌ناپذیر است مانند جنایت، خسارت عمدی و جریمه‎ها.

خود بیمه‌گی (Self Insurance)

موسسه‎‌ای که با تجمع و گردآوری سرمایه و منابع مالی خود کار مقابله با عواقب خطرها یا جبران خسارت‌های خود را به دوش می‌گیرد.

درآمد سرمایه‌گذاری (Investment Income)

درآمدی است که بیمه‌گر از محل سرمایه‌گذاری حق بیمه‌هایی بدست می‌آورد که هنوز صرف پرداخت خسارت نشده‌است.

دلال رسمی بیمه (Broker)

شخصی که به حرفه عرضه و فروش بیمه اشتغال دارد و به وکالت از طرف مشتریان خود ریسک‌های قابل بیمه را نزدیک یک یا چند بیمه‌گر بیمه می‌کند.

ذینفع (Beneficiary)

شخص یا اشخاصی که بعنوان ذینفع از سرمایه بیمه یا مستمری یا غرامت بیمه توسط بیمه‌گذار در زمان حیات او تعیین می‌شوند و بیمه‌گر متعهد به اجرای این ترتیب است.

راهن (Mortgagor)

شخص وام گیرنده که بیمه‌نامه‌ای بعنوان وثیقه نزد مرتهن می‌گذارد.

ریسک‌های خاص (Particular Risks)

متضمن خسارت‌هایی است که از وقایع انفرادی بوجود می‌آیند و بیشتر، افراد را تحت تاثیر قرار می‌دهند.

ریسک‌های خالص (Pure Risk)

ریسکهایی هستند که احتمال خسارت یا عدم خسارت دارند، بنابراین خطرات طبیعی یا پیامدهای ناشی از اشتباهات انسانی معمولا فقط ریسک‌های خالص هستند.

ریسک‌های سوداگرانه (Speculative Risks)

وضعیتی را که در آن احتمال سود، زیان و عدم زیان باشد را توصیف می‌کنند، بنابراین جزو ریسک‌های قابل بیمه نمی‌باشند.

ریسک‌های عام (Fundamental Risks)

ریسک‌های عام از پدیده‌های اقتصادی، اجتماعی، طبیعی، بهداشتی و یا سیاسی ایجاد می‌شوند. جنگ، زمین لرزه، بیماریهای گوناگون و رکود اقتصادی که به بیماری منجر می‌شود، نمونه‌هایی از ریسک‌های عام هستند.

سرمایه بیمه زندگی (Benefit)

پولی است که شرکت بیمه بعد از ادعای خسارت یا موقع تعیین شده به ذینفع بیمه‌نامه می‌پردازد.

سرمایه تحت پوشش (Sum Insured)

ارزشی است که هر دارایی به آن مقدار بیمه شده و حداکثر مبلغی است که شرکت بیمه برای هر خسارت خواهد پرداخت. در بیمه زندگی مبلغی است که بیمه‌گر پرداخت آن را تضمین کرده و ممکن است سرمایه افزوده هم به آن اضافه شود.

سهم بیمه‌ای (Contribution)

بهای بیمه یا سهم بیمه‌گذار در بیمه شدن که بر خلاف حق بیمه حالت متغیر دارد. سهم بیمه بیشتر در شرکت‌های بیمه تعاونی یا شرکت‌های متقابل بیمه متداول است و هر عضو شرکت آن را می‌پذیرد.

شخص ثالث (Third Party)

شخصی غیر از بیمه‌گذار و بیمه‌گر است که در یک حادثه تحت پوشش بیمه خسارت می‌بیند.

شدت خسارت (Severity)

میزان خسارت نهایی وارده که یکی از معیارهای برآورد حق بیمه می‌باشد.

شرایط بیمه‌نامه (Conditions)

قسمتی از بیمه‌نامه است که در آن قواعدی مطرح می‌شود و بیمه‌گر و بیمه‌گذار باید آنها را رعایت کنند. برای نمونه بیمه‌گذار موظف است که از اموال تحت پوشش بیمه به خوبی مراقبت کند و وقوع حادثه را در اولین فرصت به اطلاع بیمه‌گذار برساند.

شرایط قابل تبدیل (Convertible Terms)

اگر این شرط در بیمه‌نامه زندگی گنجانده شود، بیمه‌گذار می‌تواند بیمه‌نامه زمانی خود را بدون نیاز به معاینات پزشکی مجدد، به یکی از بیمه‌نامه‌های تمام عمر یا عمر و پس‌انداز تبدیل کند.

شرط تمدید (Renewable Term)

این شرط به بیمه‌گذار اختیار می‌دهد که بعد از دوره زمانی مشخصی، بدون نیاز به ارائه مدارک پزشکی بیشتر، بتواند دوره پوشش بیمه‌نامه خود را افزایش دهد، مشروط بر اینکه سن بیمه‌شده به بالاتر از ۶۵ سال نرسد.

شرکت‌های بیمه اختصاصی (Captive Insurance)

شرکت‌هایی هستند که معمولا موسسات بزرگ تاسیس می‌کنند و تامین مالی ریسک‌های مربوط به آن موسسه را بر عهده دارند.

علت بلافصل (Proximate Cause)

موثرترین علت در بین زنجیره‌ای از علت‌ها که بصورت مستقل و بدون دخالت نیرویی دیگر موجب ایجاد خسارت می‌شود.

غرامت (Indemnity)

شامل مبلغی است که بیمه‌گر متعاقب یک خسارت به شخص ثالث زیان دیده می‌پردازد و هم شامل زیان و خسارتی است که به خود بیمه‌گذار به علت وقوع خطر وارد می‌شود و بیمه‌گر با دریافت حق بیمه متعهد پرداخت آن گردیده‌است.

فرم تقاضای بیمه یا فرم پیشنهاد بیمه  (Application Form)

نوعی پرسشنامه است که در آن سوالاتی به منظور شناسایی بیمه‌گذار و شناخت مشخصات و موقعیت خطر مطرح شده‌است و بیمه‌گذار با پاسخ دادن به آنها بیمه‌گر را در ارزیابی خطر و تعیین نرخ حق بیمه و قبول بیمه یاری می‌کند.

 

مدیریت ریسک (Risk Management)

مدیریت ریسک شامل فرایندی است که طی آن با انتخاب تکنیک‌های مناسب برای برخورد با ریسک‌های خالص که شامل بیمه نیز می‌شود درگیر است و شامل ارزیابی ریسک، کنترل ریسک، تامین مالی ریسک، اجرا و مراقبت از آن می‌باشد.

مرتهن، وام دهنده (Mortgagee)

شخص وام‌دهنده است که می‌تواند از شخص بدهکار خود بیمه‌نامه‌ای به عنوان وثیقه دریافت کند و معادل وجهی باشد که او وام داده‌است.

مستمری (Pension)

حقوقی است که بعد از بازنشستگی به افراد پرداخت می‌شود.

معافیت از پرداخت حق بیمه (Waiver of Premium)

یکی از مزایای اختیاری بیمه زندگی است و بمعنای آن است که چنانچه بیمه‌گذار بر اثر بیماری یا آسیب دیدگی جسمانی نتواند حق بیمه را پرداخت کند، شرکت بیمه حق بیمه‌ها را خواهد پرداخت.

مقدار حق بیمه (Premium Level)

حق بیمه‌ای است که طبق شرایط بیمه‌نامه به بیمه‌گر پرداخت می‌شود.

موضوع بیمه‌ای (Subject Matter of Insurance)

آنچه موضوع بیمه یا موضوع قرارداد بیمه قرار می‌گیرد قبول خطر (تعهد جبران خسارت یا پرداخت سرمایه) است. بنابراین خطر را موضوع بیمه، و آنچه را که در مقابل خطر بیمه می‌شود را مورد بیمه می‌نامیم.

موعد پرداخت (Maturity)

تاریخی است که برای زمان پرداخت سرمایه بیمه‌های عمر و پس‌انداز توافق و تعیین شده و در آن هنگام سرمایه بیمه‌نامه و دیگر مزایای آن قابل پرداخت است.

نرخ (Rate)

قیمت بیمه‌نامه است که معمولا بصورت هزینه یک واحد پوشش بیان می‌شود برای مثال: ۱۰۰۰ ریال برای هر یک میلیون ریال سرمایه تحت پوشش.

نرخ تداوم (Persistency)

نرخی است که بر اساس آن بیمه‌گذاران بیمه‌نامه خود را نزد بیمه‌گر ادامه می‌دهند.

نرخ ترکیبی (Combined Ratio)

مجموع میزان نرخ زیان و نرخ هزینه و نرخ عدم ادعای خسارت بیمه‌گذار.

نرخ خسارت (Loss Ratio)

درصد خسارت نسبت به حق بیمه‌های مربوط به عملکرد سالی که این خسارت‌ها در جریان آن اتفاق افتاده‌اند.

نفع قابل بیمه (Insurable Interest)

نوعی از نفع مالی بوده که فرد باید داشته باشد تا قانونا پوشش بیمه قابل اجرا داشته باشد.

نماینده بیمه (Agent)

شخصی است که برای یک شرکت بیمه، به فروش بیمه‌نامه اقدام می‌کند.

هزینه استهلاک (Betterment)

چنانچه بعد از حادثه و تعویض یا تغییر اموال آسیب دیده، بیمه‌گذار در وضعی بهتر از قبل از حادثه قرار گیرد، مبلغی از خسارت‌ها بصورت هزینه استهلاک کسر می‌شود. این کار باعث جلوگیری از سوء استفاده از بیمه و ایجاد حوادث عمدی می‌شود.

کارمزد (Commission)

درصد یا قسمتی از حق بیمه که بابت فروش بیمه یا تصدی امور بیمه‌ای از طرف شرکت بیمه به واسطه‌های بیمه پرداخت می‌شود. درصد کارمزد بیمه بر حسب رشته‌های مختلف بیمه متفاوت است.

کاستنی (Deductible)

درصد یا قسمتی از خسارت که طبق شرایط بیمه‌نامه بعهده بیمه‌گذار است و بیمه‌گر نسبت به آن تعهدی ندارد مگر آنکه در مورد نوع و نحوه محاسبه آن توافق شده باشد.

کاهش ارزش (Value of Diminution)

نظریه‌ای که بر مبنای آن وسایط نقلیه پس از تصادف و تعمیر مقداری از ارزش خود را از دست می‌دهند.